Naftali Bennett

De oud-premiers Yair Lapid (62) en Naftali Bennet (54) kozen al eerder voor de gezamenlijke strijd tegen Netanyahu door een mengelmoes-kabinet te gaan regeren. Maar een fusie van hun twee partijen, leek in alles een stap te ver. Hoewel Bennett als partijleider van de nieuwe partij (Samen) eerst nek-aan-nek ging met Netanyahu, peilt hij nu veel lager dan zijn grootste concurrent. Heeft de voormalig techmiljonair zich vergist in zijn achterban?

Een matcha drinkende David Ben-Gurion loopt verdwaasd door het Tel Aviv van de 21ste eeuw. De eerste premier van Israël herkent de stad nauwelijks en wordt prompt van zijn sokken gereden door een elektrische step. Uitgerekend Menachem Begin, zijn politieke tegenstander van toen, helpt hem overeind. Even later staan de twee staatslieden samen bij de Israëlische onafhankelijkheidsverklaring.

Met die door kunstmatige intelligentie gemaakte campagnevideo presenteert de nieuwe partij Samen zich aan de Israëlische kiezer. De boodschap: de socialistische Ben-Gurion en de rechtse Begin bouwden ondanks hun fundamentele verschillen beiden aan dezelfde staat, en zo willen Naftali Bennett en Yair Lapid hun rivaliteit (nogmaals) opzijzetten. 

Hun doel is een nog niet bestaande grondwet voor Israël, maar bovenal een einde aan het tijdperk-Netanyahu.

Underdog

Voor Bennett is de video meer dan campagnesymboliek. Zijn hele kandidatuur draait om een opmerkelijke politieke transformatie. De man die ooit de kolonistenbeweging leidde en Benjamin Netanyahu vanaf rechts bestookte, probeert zich bij de parlementsverkiezingen van 27 oktober 2026 te presenteren als de kandidaat van nationale verzoening. 

Niet omdat hij ideologisch naar links is opgeschoven, maar omdat het politieke midden in Israël naar rechts is bewogen na de Hamas-aanslag op 7 oktober 2023.

„Ik steun de underdog”, verklaarde Bennett onlangs in de podcast Unholy. Tijdens het vredesproces van Oslo was volgens hem rechts de onderliggende partij; tegenwoordig zou dat het liberale kamp zijn. 

Special unit

Bennett werd in 1972 in de havenstad Haifa geboren als zoon van Amerikaanse immigranten. Zijn levensloop lijkt bijna ontworpen voor een Israëlische verkiezingscampagne. Hij diende bij de elite-eenheden Sayeret Matkal (waar ook Netanyahu decennia eerder in diende), studeerde rechten aan de Hebreeuwse Universiteit en verdiende vervolgens miljoenen in Israëls befaamde hightechiesector. 

Daarna koos Bennett voor de politiek. Tussen 2006 en 2008 was hij stafchef van notabene Netanyahu, toen nog als oppositieleider. En vervolgens werd Bennett directeur van de Yesha-raad, de belangrijkste belangenorganisatie van Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever.

In 2012 nam hij de leiding over van Het Joodse Huis, de partij van het religieus-zionistische kamp. Dezelfde familie waar de extremistische minister Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich nu bij horen. 

Een jaar later kwam hij met twaalf zetels de Knesset binnen. Als minister, wederom onder Netanyahu, beheerde hij onder meer Economische Zaken, Onderwijs en het belangrijke ministerie van Defensie in Israël. 

Premier met zeven zetels

In april 2019 strandde zijn nieuwe partij Nieuw Rechts onder de kiesdrempel. Twee jaar later lukte het zijn partij Yamina (rechtsaf) wel om in de Knesset te komen. Hij behaalde zeven zetels en werd voor het eerst premier van Israël.

Dat kon doordat hij in 2021 een uiterst diverse coalitie smeedde met Lapid, dezelfde Lapid waarmee hij de aankomende verkiezingen in zee gaat. 

In hun toenmalige regering, die iets meer dan een jaar duurde, zaten rechtse, centristische en linkse partijen. En niet te vergeten; een Arabische partij, het islamistische Ra’am. 

Rechts zonder Netanyahu

Na zijn premierschap nam Bennett een korte pauze van de politiek om vervolgens samen met Lapid fusiepartij Samen op te richten (BaJachad in het Hebreeuws). Zijn bondgenootschap met een man die in het verleden nog sprak over het oprichten van een Palestijnse staat, betekende niet dat Bennett een bekeerd politicus was geworden. 

Hij verwerpt nog altijd een onafhankelijke Palestijnse staat. Ook wil hij niet dat Arabische partijen opnieuw deel uitmaken van zijn coalitie, een opvallende breuk met het kabinet dat hem in 2021 premier maakte.

Daarmee probeert Bennett zich te beschermen tegen Netanyahu’s belangrijkste aanval: dat een stem op Samen uiteindelijk een regering oplevert die afhankelijk is van Arabische partijen. Maar juist die uitsluiting kan hem na de verkiezingen in de problemen brengen.

Zonder de Arabische fracties is voor zowel het Netanyahu-kamp als de zionistische oppositie een meerderheid van 61 zetels buitengewoon moeilijk te bereiken.

Staatscommissie

Zijn partij wil een grondwet invoeren, de ambtstermijn van premiers beperken, een staatscommissie instellen naar het falen rond 7 oktober en Israëls Joodse, democratische en liberale karakter beschermen, een lijst aan standpunten die doet denken aan het partijprogramma van Eisenkot. 

Ook de dienstplicht vormt een belangrijk speerpunt. Bennett stelt dat het Israëlische leger ongeveer 20.000 militairen tekortkomt. Als slechts een vijfde van de naar schatting 100.000 dienstplichtige ultraorthodoxe mannen zou worden opgeroepen, zou dat tekort volgens hem verdwijnen. 

Op veiligheidsgebied kiest Bennett nog altijd voor de harde weg. Maar over de langdurige oorlogen op meerdere fronten zegt hij dat hij „alles anders” zou hebben gedaan. Israël is volgens hem een klein land dat korte, intensieve en beslissende oorlogen moet voeren, geen uitputtingsslag zonder helder eindpunt.

Tegelijkertijd verwijt hij de huidige regering dat Israëls internationale positie is uitgehold. Ministers als Itamar Ben-Gvir laten Israël in de buitenwereld volgens Bennett overkomen als een land dat genocide toejuicht – terwijl hij de beschuldiging dat Israël genocide pleegt nadrukkelijk verwerpt. Het herstel van Israëls reputatie zal volgens hem mogelijk een generatie duren.

Derde plaats

Zijn probleem is dat veel kiezers die verandering willen inmiddels naar voormalig legerchef Gadi Eisenkot kijken. Direct na de fusie met Lapid leek Samen nog de grootste partij te kunnen worden. Maar zijn kiezers lijken een fusie met het ‘linkse’ Yesh Atid van Lapid niet te pikken. 

In de peilingen van begin september bleef de combinatie echter steken op slechts twaalf à dertien zetels. Eisenkots partij Yashar kwam daarin uit op 22 tot 25 zetels en Netanyahu’s Likoedpartij op 19 tot 21