Yair Golan

Hij peilt al maanden rond de tien zetels, en dat in een land dat niet meer gelooft in vrede. Maar daar speelt Yair Golan (64), een oud-generaal, dan ook op in. Hij vermijdt te duifachtig taalgebruik, maar spreekt nog wel de overgebleven linkse Israëliërs aan. Op 7 oktober was hij een held die levens redde tijdens de aanslag van Hamas, maar jaren later had hij het over een land (Israël) dat baby’s doodt als hobby in Gaza. Wie is hij?

In de vroege ochtend van 7 oktober 2023 hoort Golan op het nieuws over terroristische infiltraties vanuit Gaza. De omvang van de aanval is nog onduidelijk, maar de eerste berichten klinken zo ernstig dat hij zijn oude legeruniform aantrekt en naar het hoofdkwartier van het Home Front Command in Ramla rijdt. Golan is dan al jaren met pensioen, maar heeft als voormalig plaatsvervangend stafchef van het Israëlische leger nog altijd contacten binnen de krijgsmacht.

Terwijl hij daar probeert te begrijpen wat er gebeurt, belt zijn zus. Zij heeft contact met jonge festivalgangers die aan het bloedbad op het Nova-festival zijn ontsnapt en zich voor Hamasstrijders verschuilen. Kan hij hen helpen?

Golan stapt in zijn kleine Toyota Yaris en rijdt naar het zuiden. Met behulp van locaties die hem per telefoon worden toegestuurd, haalt hij vluchtende festivalgangers op uit het gebied waar de gevechten nog gaande zijn.

Terwijl de politieke en militaire leiding urenlang onzichtbaar blijven, rijdt Golan zonder formele opdracht het rampgebied binnen. De man die door rechts jarenlang als een gevaarlijke linkse criticus was weggezet, wordt een van de helden van de zwartste dag uit de Israëlische geschiedenis.

Generaal met een waarschuwing

Golan werd in 1962 geboren in Rishon LeZion en diende bijna vier decennia in het leger. Hij was onder meer commandant van het noordelijke front, leidde Israëlische troepen op de Westelijke Jordaanoever en werd uiteindelijk plaatsvervangend stafchef; de op een na hoogste functie binnen de IDF.

Zijn militaire loopbaan verklaart waarom hij zich niet presenteert als een klassieke vredesactivist. Golan spreekt liever over veiligheid, afscheiding en Israëlisch eigenbelang. Na 7 oktober verweet hij Netanyahu dat die jarenlang Hamas had versterkt en de gematigde Palestijnse Autoriteit had verzwakt.

Toch botste Golan al tijdens zijn militaire carrière met de Israëlische rechterzijde. Tijdens een toespraak op de vooravond van Holocaustherdenkingsdag in 2016 zei hij dat bepaalde ontwikkelingen in de Israëlische samenleving hem deden denken aan ‘weerzinwekkende processen’ die zich voor de Tweede Wereldoorlog in Europa hadden voorgedaan. 

Hoewel hij benadrukte dat hij Israël niet met nazi-Duitsland vergeleek, bleef de uitspraak hem achtervolgen. Zijn kansen om stafchef te worden, leken daarmee verkeken.

Na zijn vertrek uit het leger stapte hij de politiek in. Tussen 2019 en 2022 zat hij namens het linkse Meretz in de Knesset en in de regering-Bennett-Lapid was hij viceminister van Economische Zaken. In 2024 werd hij gekozen tot leider van de Democraten, de fusiepartij van de ooit dominante Arbeidspartij en het kleinere Meretz.

Vrede zonder het woord vrede

Onder Golan probeert de partij een breder publiek aan te spreken dan het traditionele vredeskamp. Tijdens een recente bijeenkomst voor Engelstalige Israëliërs sprak hij uitvoerig over veiligheid, Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Het woord vrede gebruikte hij nauwelijks. Toen iemand hem daarop wees, antwoordde hij dat vrede wel degelijk het uiteindelijke doel is, maar dat praten daarover na 7 oktober als „een soort fantasie” klinkt.

Golan blijft voorstander van een tweestatenoplossing, maar presenteert die niet in de eerste plaats als een gebaar aan de Palestijnen. Afscheiding is volgens hem noodzakelijk om Israël als Joodse en democratische staat te behouden. 

Een Palestijnse staat kan volgens hem bovendien pas na een jarenlang proces ontstaan en moet gedemilitariseerd zijn. Toen Frankrijk en Canada in 2025 een Palestijnse staat erkenden, noemde hij dat zelfs „destructief”. Zulke symbolische stappen zouden Israëliërs na het trauma van 7 oktober alleen maar verder in de armen van Netanyahu drijven.

Een riskante uitspraak

Dat Golan scherpe taal niet schuwt, bleek in mei 2025. „Een verstandig land voert geen oorlog tegen burgers, doodt geen baby’s als hobby en stelt zich niet tot doel een bevolking te verdrijven”, zei hij op de Israëlische radio. Hij had het overigens over het beleid van de regering, en niet over het leger, benadrukte hij later.

De verontwaardiging was enorm. Netanyahu sprak van een antisemitisch bloedsprookje en gebruikt deze uitspraak nog altijd in zijn campagne.

Ook persoonlijk ligt Golan met de familie Netanyahu overhoop. Tegen Sara Netanyahu heeft hij een smaadzaak van 2,55 miljoen sjekel aangespannen, nadat zij zonder bewijs suggereerde dat hij vooraf van de aanval van 7 oktober zou hebben geweten.

De brug naar de Arabische partijen

Voor de verkiezingen van 27 oktober neemt Golan een unieke positie in. Hij is de enige prominente leider van de zionistische oppositie die openlijk bereid is met een Arabische partij te regeren. Over Ra’am-leider Mansour Abbas vraagt hij: wat is precies het probleem? Abbas accepteert Israël als Joodse én democratische staat en heeft bewezen pragmatisch te kunnen samenwerken.

Met de huidige regeringspartijen wil Golan juist niets te maken hebben. Hij noemt ze corrupt, verantwoordelijk voor het falen van 7 oktober en een bedreiging voor de democratische rechtsstaat. De juridische hervormingen hebben volgens hem laten zien dat Israël zonder sterke institutionele bescherming kan afglijden.

Recente peilingen geven de Democraten ongeveer negen à tien zetels. Daarmee wordt Golan waarschijnlijk geen premier, maar kan hij wel beslissend worden voor een alternatieve coalitie.