Het was een vraag waar iedere Israëli mee rondliep na 7 oktober 2023: wie is verantwoordelijk voor deze terreurinvasie? Velen kwamen uit op premier Benjamin Netanyahu (76). Toch heeft hij de volledige regeerperiode uitgezeten. Hoe overleefde Bibi drie oorlogsjaren?
Er gaan koppen rollen, dat was zeker. Maar wie durfde de verantwoordelijkheid te nemen na de grootste terreuraanslag op Israëlisch grondgebied? Na drie jaar hebben zowat alle Israëlische veiligheidsdiensten kritische rapporten geschreven over ‘hun’ falen rond 7 oktober 2023. Hooggeplaatsten – zoals voormalig Shin Bet-directeur Ronen Bar – legden hun functie neer.
Alleen de Israëlische regering – onder leiding van premier Benjamin Netanyahu – liet dit na. In oorlogstijd zou een onderzoek ongepast zijn, klonk het vaak als rechtvaardiging. Maar daarin staat de regering behoorlijk alleen. Een grote meerderheid van de Israëlische bevolking wil zowel een onafhankelijk onderzoek als het ontslag van premier Netanyahu.
Het is dezelfde Netanyahu die volgens de Israëlische krant Haaretz anderhalve week voor 7 oktober werd gewaarschuwd door de president van de Verenigde Arabische Emiraten voor een zogeheten ‘aardbeving’ uit Gaza. Maar de premier deed niets.
Toch lijkt de scoop van Haaretz niet veel verandering te brengen in de peilingen. Netanyahu staat in de meeste onderzoeken nog altijd op een tweede plaats, achter Gadi Eisenkot, terwijl zijn huidige coalitie geen meerderheid geniet.
Terug naar 7 oktober, want daar draaien de verkiezingen voornamelijk om. Zelfs naaste medewerkers waren ervan overtuigd dat de dagen van Bibi’s regering geteld waren. Een regering zou een schandaal zoals ‘7 oktober’ nooit overleven, was de gedachte. Toch was er één man die niet wilde opgeven: Netanyahu. Hij deed er sinds 7 oktober 2023 alles aan om politiek stand te houden.
The New York Times schreef vorig jaar hoe Netanyahu de oorlog voortzette om aan de macht te blijven. Dat deed hij vooral door ultrarechtse ministers niet tegen het zere been te stoten. Itamar Ben-Gvir (Nationale Veiligheid) en Bezalel Smotrich (Financiën) geloven in de totale (militaire) vernietiging op Hamas, en zeker niet in diplomatie met de terreurgroep. Beide heren zien Gaza liever zonder Palestijnen.
Ook Netanyahu koos na 7 oktober een snoeiharde weg; waarin hij geen genade (meer) had voor Gaza. Zijn oorlogsbeleid leverde hem een arrestatiebevel op bij het Internationale Strafhof, en veel experts stellen dat Israël een genocidale oorlog uitvoert. Volgens Netanyahu had Israël dat in één dag kunnen doen, maar koos het voor een rechtvaardige aanpak.
Het werd uiteindelijk de langste oorlog in Israëls bestaan. Dat 78-jarige bestaan waarvan Netanyahu (76) bijna een kwart van de tijd de premier was. Als zoon van historicus Benzion Netanyahu kreeg hij het Likoed-gedachtengoed (het ‘militante’ revisionisme van Ze’ev Jabotinski) met de paplepel ingegoten.
Dat gebeurde deels in Jeruzalem, maar ook geruime tijd in de Verenigde Staten waar Ben Nitay (Bibi’s naam in de VS) uiteindelijk kwam te studeren bij het prestigieuze MIT. Later vocht hij in een speciale eenheid van de IDF tijdens de Jom-Kippoeroorlog in 1973.
Het lijkt een recept te zijn voor een succesvolle carrière in de Israëlische politiek, gezien de vele bekende politieke namen die samen met Netanyahu deze oorlogen uitvochten.
Die politieke carrière begon in de jaren 80 met het werk bij de Israëlische ambassade in de Verenigde Staten en later het ambassadeurschap bij de Verenigde Naties. Het duurde vervolgens niet lang voordat Netanyahu de wereld ging indelen in ‘good’ en ‘evil’.
Na decennia van waarschuwingsretoriek, voegde Netanyahu daad bij het woord. Hij lanceerde zijn afgelopen termijn twee volwaardige oorlogen tegen het ‘kwaadaardige’ Iran. Een twaalfdaagse oorlog in juni 2025 en een gezamenlijke oorlog met de Verenigde Staten begin van dit jaar.
Maar het was telkens Donald Trump die Netanyahu terugfloot, waardoor Israël tot tweemaal toe moest stoppen met de oorlog. En dat was tegen het zere been van Bibi. Boze telefoontjes volgden, waarin Trump de Israëlische premier zelfs ‘fucking crazy’ noemde.
Hoewel Israël de militaire overhand had, kan Netanyahu zijn twee oorlogen met Iran zeker niet als overwinning verkopen. Hoewel de Israëliërs ayatollah Ali Khamenei uitschakelden, had Iran met de Straat van Hormuz een troef in handen waar tot op de dag van vandaag geen oplossing voor is.
Netanyahu wacht nog altijd ongeduldig op nieuw groen licht uit Washington.
Ook Gaza en Libanon zijn nog altijd allesbehalve opgelost. In de zomer van 2025 moest heel Gaza nog bezet worden. Dat offensief begon in september, en werd uiteindelijk nooit afgemaakt.
Op maandag 29 september presenteerde Netanyahu samen met Trump een vredesplan. Een einde van het Hamas-bestuur in Gaza, de terugkeer van alle gijzelaars en geen plek meer voor terreur, dat was een korte ‘pro-Netanyahu’ samenvatting van het plan. Hij claimt het succes en het bereiken van alle oorlogsdoelen – mits Hamas zich aan de afspraken houdt.
Maar hoewel we nu een heel jaar verder zijn, lijkt alleen het oorlogsdoel van de gijzelaars te zijn behaald.
Netanyahu pronkt veelal met de militaire successen na 7 oktober. Want alle groepen binnen de zogeheten ‘as van verzet’ of hoe Netanyahu ze noemt ‘as van het kwaad’ zijn allemaal een kopje kleiner gemaakt.
Netanyahu’s afgelopen termijn stond sinds dag één al onder druk. Toen zijn minister van Justitie Yariv Levin gerechtelijke hervormingen aankondigde in zijn eerste maand, barstte de bom bij veel democratisch gezinde Israëliërs. Duizenden Israëliërs demonstreerden tegen de plannen die de macht moesten beperken van het onafhankelijke hooggerechtshof.
Netanyahu’s Likoedpartij is dan ook van mening dat rechters te veel politieke invloed hebben gekregen, terwijl zij niet door de bevolking zijn gekozen. Echter, zonder een Israëlische ‘eerste kamer’ en grondwet, is het hooggerechtshof een van de weinige onafhankelijke tegenmachten in het land.
Het hele pakket aan maatregelen werd bij lange na niet door de Knesset geloodst, mede door de protestbeweging en de oorlog in Gaza. Maar Likoed en Netanyahu zijn er op gebrand om dit nog altijd te doen.