‘Ongehoord Nederland uit bestel zetten is onontgonnen gebied’

Aspirant-omroep ON dreigt het bestel vroegtijdig te verlaten. Nog nooit eerder moest een staatssecretaris hierover beslissen.

De NPO besluit mogelijk deze week of Ongehoord Nederland (ON) voor een tweede keer een sanctie krijgt opgelegd. Eind vorige maand maakte de Raad van Bestuur van de publieke omroep al bekend de sanctie te willen opleggen, maar na een wederhoorperiode van twee weken valt deze week naar verwachting de uiteindelijke beslissing.


Die kan grote gevolgen hebben. Een tweede sanctie betekent dat staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur en Media, D66) op verzoek van de NPO ON uit het bestel kan zetten, een unicum in de geschiedenis van het publieke bestel.


Volgens de NPO geeft de radicaal-rechtse omroep „onvoldoende uitvoering aan de bereidheid tot samenwerking”. Daar staat een boete op van maximaal 15 procent van het jaarbudget. Directe aanleiding voor de sanctie is een uitzending van het programma Ongehoord Nieuws op 15 september, waarin zonder context video’s van geweldsincidenten werden gekoppeld aan vermeend racisme van zwarte mensen tegen witte mensen. Ook werd in de uitzending meermaals het n-woord gebruikt.


Emiel Jurjens, media-advocaat bij Kennedy Van der Laan, ziet een uniek proces in het vooruitzicht. „We begeven ons op onontgonnen terrein als straks een procedure op gang wordt gebracht met als doel ON uit het bestel te zetten ”, aldus de media-advocaat. „Het intrekken van iemands uitzendrecht is een enorme inmenging in de uitingsvrijheid. Het is het zwaarste middel dat je hebt.”


De NPO kan niet zelf de vergunning van ON afnemen, maar moet de staatssecretaris daartoe verzoeken. Kunt u uitleggen wanneer de NPO zo’n verzoek kan indienen?

„Dat kan de NPO doen als er twee keer een financiële sanctie wordt opgelegd óf als ON naar mening van de NPO onvoldoende uitvoering geeft aan de bereidheid tot samenwerking. Op basis van dat tweede punt kan de NPO nu al een verzoek indienen bij de staatssecretaris, maar dat hebben ze nog niet gedaan. De NPO is ook niet verplicht om een dergelijk verzoek in te dienen. De staatssecretaris zelf wil zich nog niet uitlaten wat ze precies gaat doen bij zo’n eventueel verzoek.”


Zou de NPO ook kunnen besluiten om niet tot een sanctie over te gaan?

„Mijn gevoel zegt dat de NPO niet gaat terugkomen op haar besluit, maar dat is heel lastig in te schatten. In het algemeen moet een omroep met hele stevige argumenten komen om zo’n voornemen tot sanctie onderuit te halen.”


Wat kan ON nog doen in dit proces?

„ON heeft verschillende opties om zich te verzetten tegen eventuele sancties. Als de NPO een straf oplegt kan ON daartegen in bezwaar gaan. Dan volgt daar nog een besluit op waartegen ON bij de rechter in beroep kan gaan. Ook tegen de uitspraak van de rechter kan je nog beroep instellen en omdat het gaat over de uitingsvrijheid van een omroep kan de zaak nog komen te liggen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het kan dus nog heel ingewikkeld worden. Ook bij andere beslissingen, bijvoorbeeld als de staatssecretaris zou besluiten de vergunning van ON in te trekken, zou de zaak voor de rechter kunnen komen.”


Naast de NPO en de staatssecretaris houden nog twee instanties zich bezig met het functioneren van ON. Het Commissariaat voor de Media onderzoekt welke maatregelen de omroep neemt om racisme en haatzaaien te voorkomen. Volgens Jurjens kan de mediawaakhond ervoor zorgen dat ON andere uitzendtijden krijgt en die tijden zelfs reduceren tot nul. Het CvdM komt pas midden 2023 met zijn bevindingen.


Daarnaast is NPO-ombudsman Margo Smit bezig met een onderzoek naar de inhoud van de uitzending van 15 september. Zij kijkt of mogelijk sprake is van een schending van de journalistieke code en neemt daarin de ruim 1.700 klachten mee. Smit heeft tot midden december voor de publicatie van haar bevindingen.